Pielęgnacja drewnianego stołu. Olejowanie i plamy

Pielęgnacja drewnianego stołu, olejowanie i usuwanie plam

Drewniany stół zabezpieczony olejowoskiem wystarczy na co dzień przecierać wilgotną, dobrze wyciśniętą ściereczką, a co 3 - 6 miesięcy nałożyć cienką warstwę olejowosku miękką bawełnianą ściereczką, ruchami okrężnymi i wzdłuż słojów. Blat stołu potrzebuje tego częściej niż komoda czy szafka, bo codziennie ma kontakt z wodą, tłuszczem i gorącymi naczyniami. Regularne olejowanie to także warunek 10-letniej gwarancji na meble Regalii.

Codzienna pielęgnacja drewnianego stołu

Na co dzień drewniany stół wystarczy przetrzeć ściereczką zwilżoną wodą, ewentualnie z odrobiną szarego mydła, i od razu wytrzeć do sucha. Olejowosk odpycha wodę, ale nie wtedy, gdy leży ona na blacie godzinami, na przykład pod mokrą ścierką albo wazonem. Pod gorące garnki i kubki kładzie się podkładki, a pod szklanki z zimnym napojem podstawki, bo para skrapla się na szkle i spływa na drewno. Rozlany sok czy wino lepiej zebrać od razu, a chleb i warzywa kroić na desce, nigdy bezpośrednio na blacie.

Do mycia drewnianego stołu nie nadają się mleczka i proszki do czyszczenia, środki z chlorem i amoniakiem ani druciaki, bo ścierają i odbarwiają warstwę ochronną. Mop parowy wprowadza gorącą parę w pory drewna, a po nim blat bywa szorstki i matowy. Najwięcej kłopotu robią jednak spraye do mebli z silikonem. Zostawiają warstwę, przez którą olejowosk potem nie wnika, więc przed olejowaniem trzeba ją dokładnie zmyć.

Drewno najlepiej znosi wilgotność powietrza ok. 40 - 60%, dlatego stół nie powinien stać tuż przy grzejniku ani kominku. Taki zakres dla przedmiotów z drewna podaje podręcznik konserwacji zapobiegawczej Western Australian Museum, który zaleca też, żeby wilgotność nie zmieniała się o więcej niż 5% w ciągu doby. Stare drewno sezonowało się przez dziesięciolecia i pracuje mniej niż świeże, o czym piszemy na stronie o starym drewnie z rozbiórki. Przy bardzo suchym powietrzu w sezonie grzewczym ono też może się lekko kurczyć.

Kolor drewna zmienia też słońce. Blat stojący w pełnym słońcu jaśnieje albo ciemnieje nierówno, a pod wazonem czy podkładką zostaje wyraźny ślad w innym odcieniu. Dlatego co jakiś czas warto przesuwać obrus, dekoracje i podkładki.

Jak często olejować drewniany stół?

Stół zabezpieczony olejowoskiem odświeża się zwykle co 3 - 6 miesięcy, a częściej, jeśli jest używany codziennie w kuchni albo przy dzieciach. Kalendarz to jednak tylko punkt wyjścia. Stół w jadalni, przy którym je się dwa razy dziennie, szybciej matowieje przy krzesłach niż na środku, a stół rozkładany tylko od święta spokojnie poczeka pół roku. Komody i szafki olejuje się rzadziej, gdy drewno zmatowieje.

Najprostszą wskazówką jest test kropli wody. Wystarczy kapnąć kilka kropel w miejscu, z którego najczęściej się korzysta, zwykle przed krzesłem, i poczekać 2 - 3 minuty. Jeśli krople zostają na powierzchni jako kulki, ochrona działa. Jeśli wsiąkają, a drewno pod nimi ciemnieje, czas na olejowanie, nawet gdy od poprzedniego minęły dopiero dwa miesiące.

Środki tworzące grubszą, twardszą warstwę odnawia się rzadziej, ale zużytą powłokę trudniej poprawić w jednym miejscu. Olejowosk nakłada się cieniej i częściej, za to bez szlifowania całego blatu. W lokalach, gdzie blaty myje się kilkanaście razy dziennie, test kropli robi się częściej, a olejuje po zamknięciu lokalu. O stołach do takiego użytkowania piszemy na stronie stoły do restauracji.

Olejowanie stołu krok po kroku

Olejowanie stołu zajmuje kilkanaście minut pracy, a najwięcej czasu zabiera schnięcie, dlatego najważniejsze jest nałożenie cienkiej warstwy i dokładne zebranie nadmiaru. Potrzebne są dwie czyste ściereczki z bawełny, olejowosk i drobny papier ścierny albo gąbka ścierna.

Krok 1. Umyj blat i poczekaj, aż wyschnie. Blat przeciera się wilgotną ściereczką, żeby usunąć okruchy i tłuszcz, a potem zostawia do całkowitego wyschnięcia. Olej nałożony na wilgotne drewno gorzej wnika w pory i może zostawić jaśniejsze plamy.

Krok 2. Zmatów szorstkie miejsca. Jeśli blat jest szorstki albo widać podniesione włókna, przeciera się go delikatnie papierem ściernym P240 albo gąbką ścierną, zawsze wzdłuż słojów. Pył trzeba potem odkurzyć i przetrzeć blat suchą ściereczką.

Krok 3. Nałóż cienką warstwę olejowosku. Niewielką ilość środka nabiera się na bawełnianą ściereczkę i wciera ruchami okrężnymi, a potem wyrównuje wzdłuż słojów. Nie można zapomnieć o krawędziach i o pasie spodu blatu przy krawędzi.

Krok 4. Zbierz nadmiar. Po czasie podanym na opakowaniu środka czystą ściereczką zbiera się wszystko, czego drewno nie wchłonęło. To najważniejszy krok, bo olej zostawiony na powierzchni nie schnie równo, klei się i zbiera kurz.

Krok 5. Wypoleruj blat. Suchą bawełnianą ściereczką poleruje się cały blat, aż będzie gładki w dotyku i równo satynowy. Jeśli w którymś miejscu ściereczka się lepi, trzeba tam jeszcze raz zebrać nadmiar.

Krok 6. Daj stołowi wyschnąć. Przez czas podany przez producenta środka stół zostaje pusty. Dopóki warstwa nie wyschnie, lepiej nie przykrywać go obrusem i nie stawiać na nim mokrych naczyń.

100 ml olejowosku wystarcza na ok. 10 m², więc blat 200 × 100 cm razem z krawędziami, czyli ok. 2,3 m², zużywa ok. 20 - 25 ml. Słoik 100 ml starcza zatem na 4 olejowania, a przy olejowaniu co 3 miesiące na mniej więcej rok. Do takiej pielęgnacji Regalia przygotowała zestaw do pielęgnacji drewna: bezbarwny środek w szklanym słoiku 100 ml i ręcznie szytą ściereczkę z bawełny z odzysku. Pusty słoik można oddać do ponownego napełnienia.

Ściereczki nasączone olejem lnianym mogą się samozapalić, bo olej schnie, wiążąc tlen z powietrza, i wydziela przy tym ciepło. Zwinięta albo wrzucona do kosza ściereczka nie oddaje tego ciepła i może zacząć się tlić. Straż pożarna hrabstwa Northamptonshire po takim pożarze zaleca rozwiesić ściereczki do wyschnięcia na zewnątrz albo zamoczyć je w wodzie i zamknąć w szczelnym worku lub metalowym pojemniku.

Olejowanie stołu dębowego

Stół dębowy olejuje się tak samo jak inne, ale dąb zawiera dużo garbników, które w kontakcie z żelazem i wodą dają czarne plamy. Dlatego do matowania używa się tylko papieru albo gąbki ściernej, nigdy wełny stalowej ani metalowego druciaka, bo drobinki stali zostają w porach i po pierwszym myciu zmieniają się w szare kropki. Na mokrym blacie nie powinny też stać puszki, metalowe świeczniki ani klucze.

Dąb ma otwarte pory, więc przy pierwszych olejowaniach chłonie więcej środka niż sosna. Nadmiar trzeba zbierać szczególnie dokładnie, bo zostaje w porach, a po kilku godzinach klei się i matowieje. W starym dębie patyna jest częścią wartości stołu, więc przy drobnych śladach nie szlifuje się całego blatu, tylko naprawia jedno miejsce. Tak dba się na przykład o stół ze starego płazu dębowego.

Blaty ciosane, rżnięte i z pęknięciami

Na blatach ze starego drewna z głęboką fakturą, śladami siekiery czy piły olejowosk lepiej nakładać miękkim pędzlem, a dopiero potem zbierać nadmiar ściereczką. Pędzel dociera w zagłębienia, których ściereczka nie sięga, a w rowkach po siekierze olej zbiera się jak w korytku, więc nadmiar wyciera się tam starannie.

Pęknięć skurczowych nie wypełnia się masą. Olejowosk zabezpiecza ich brzegi, a okruchy wyciąga się odkurzaczem z miękką końcówką albo szczoteczką. Ręcznie ciosanej powierzchni nie szlifuje się też na gładko, bo to usuwa ślady obróbki, za które się płaci, tak jak w blacie ciosanym ręcznie. Inne stoły z takimi powierzchniami są w kategorii stoły ze starego drewna.

Jak usunąć plamy z drewnianego stołu?

Większość plam na stole zabezpieczonym olejowoskiem usuwa się miejscowo, a po każdej naprawie wystarczy nałożyć cienką warstwę olejowosku na to miejsce. Im szybciej plama zostanie zauważona, tym mniej trzeba szlifować.

Miejscowe szlifowanie robi się zawsze wzdłuż słojów i na nieco większej powierzchni niż sama plama, żeby po olejowaniu nie było widać ostrej granicy. Przykład z codzienności: kubek gorącej herbaty postawiony bez podkładki może zostawić biały krążek już po kilkunastu minutach. Jeśli zająć się nim tego samego dnia, zwykle wystarczy ciepło i odrobina olejowosku. Po kilku tygodniach wilgoć wnika głębiej, krążek ciemnieje i trzeba sięgnąć po papier ścierny.

Białe plamy na drewnianym stole

Białe plamy na drewnianym stole to wilgoć uwięziona w warstwie wosku albo lakieru, a nie uszkodzenie samego drewna, dlatego zwykle da się je usunąć bez szlifowania. Pierwszy sposób to ciepło. Suszarkę do włosów ustawia się na średnią temperaturę i trzyma 20 - 30 cm nad plamą przez kilka minut, aż wilgoć odparuje, a potem nakłada cienką warstwę olejowosku.

Gdy ciepło nie pomaga, plamę przeciera się bardzo delikatnie gąbką ścierną P240 wzdłuż słojów i olejuje. Popularne domowe sposoby, takie jak pasta do zębów, majonez czy żelazko przez ściereczkę, przy stole olejowanym są niepotrzebne albo ryzykowne. Pasta działa ściernie i zostawia matowe kółko, a żelazko łatwo przypala drewno. Na stołach lakierowanych białe plamy bywają trwalsze, bo wilgoć zostaje zamknięta pod warstwą lakieru.

Czarne plamy na stole dębowym

Czarne albo granatowe plamy na dębie to zwykle reakcja garbników z żelazem, na przykład po mokrej puszce, gwoździu albo wełnie stalowej, i nie zejdą zwykłym myciem. Forest Products Laboratory amerykańskiej służby leśnej opisuje je jako niebieskoczarne albo szare przebarwienia, na które szczególnie narażone są gatunki bogate w garbniki, takie jak dąb. Plamę rozjaśnia roztwór kwasu szczawiowego, sprzedawany jako wybielacz do drewna. Nanosi się go pędzelkiem tylko na plamę, a po chwili zmywa czystą wodą, suszy i olejuje.

Kwas szczawiowy podrażnia skórę i oczy, więc pracuje się w rękawicach, przy otwartym oknie i z dala od jedzenia. Roztworu nie zostawia się na dębie zbyt długo, bo może zostawić różowawy odcień. Przy starym dębie lepiej najpierw zapytać producenta stołu, bo kwas może rozjaśnić także patynę wokół plamy.

Olej, wosk czy lakier, czym zabezpieczyć stół drewniany?

Drewniany stół najlepiej zabezpieczyć olejem albo olejowoskiem, bo wnikają w drewno, pozwalają naprawiać uszkodzenia miejscowo i zostawiają naturalny wygląd, a lakier tworzy twardą powłokę, której nie da się poprawić punktowo.

Regalia nie zaleca lakierowania swoich stołów, bo lakier uszczelnia powierzchnię i drewno przestaje oddychać. Przy starym drewnie dochodzi jeszcze jedno: warstwa lakieru przykrywa fakturę i patynę, dla których wybiera się taki stół, a każda rysa w powłoce oznacza szlifowanie całego blatu. Tak samo wykańcza się blaty ze starego drewna kupowane osobno.

Drewniany stół w kuchni zabezpiecza się tak samo, olejowoskiem, ale odświeża częściej niż w jadalni i pilnuje, żeby blat nie był stale mokry. Do kuchni wybiera się środek, który według producenta nadaje się do powierzchni mających kontakt z żywnością. Przy kuchence pomagają podkładki pod garnki i deska do krojenia, a po każdym przecieraniu blat trzeba osuszyć. Oliwa czy olej słonecznikowy z kuchennej szafki się nie nadają, bo nie schną i jełczeją.

Najczęstsze błędy w pielęgnacji drewnianego stołu

Najwięcej szkód robią nie plamy, tylko niewłaściwe środki czyszczące i zbyt gruba warstwa oleju. Każde z pięciu przekonań poniżej kończy się lepkim, matowym albo niepotrzebnie przeszlifowanym blatem.

„Im więcej oleju, tym lepsza ochrona”. Drewno wchłania tyle, ile zmieszczą pory, a reszta zostaje na powierzchni. Nadmiar klei się, a po wyschnięciu tworzy matowe smugi. Lepiej nałożyć dwie cienkie warstwy, drugą po wyschnięciu pierwszej, niż jedną grubą.

„Spray do mebli nabłyszcza i chroni”. Większość takich sprayów zawiera silikon, który tworzy na blacie śliską warstwę. Połysk znika po kilku myciach, a warstwa zostaje i blokuje późniejsze olejowanie. Przed nałożeniem olejowosku trzeba ją zmyć wodą z szarym mydłem, czasem kilka razy.

„Oliwa z kuchni wystarczy”. Oleje spożywcze nie wysychają, tylko z czasem jełczeją. Blat po oliwie przez kilka dni ładnie wygląda, potem robi się lepki i pachnie starym tłuszczem.

„Lakier raz na zawsze załatwi sprawę”. Lakier też się ściera, zwłaszcza przy krzesłach i na krawędziach, a z czasem pęka. Naprawa wymaga zeszlifowania całego blatu, bo nowej warstwy nie da się niewidocznie połączyć ze starą. Stary stół traci przy tym fakturę.

„Pęknięcia trzeba zalać żywicą”. Pęknięcia skurczowe w starym drewnie powstały dawno i są stabilne, więc nie osłabiają blatu. Żywica zmienia wygląd stołu i nie da się jej później usunąć bez śladu. Wystarczy, że przy każdym olejowaniu środek trafi też na brzegi pęknięć.

Regularne olejowanie ma też znaczenie przy reklamacji. To od niego zależy zachowanie 10-letniej gwarancji na stoły Regalii, dlatego dobrze zapisać w kalendarzu datę ostatniego olejowania i wynik testu kropli.

Olejowane stoły w realizacjach

Najczęstsze pytania o pielęgnację drewnianego stołu