Stare drewno z rozbiórki: skąd pochodzi i czym się różni

Stare drewno z rozbiórki, czyli skąd pochodzi i dlaczego jest stabilniejsze od nowego

Stare drewno to drewno odzyskane przy ręcznym rozbieraniu budynków sprzed 100 - 300 lat, takich jak stodoły, obory, młyny i dawne domy, które przez dekady sezonowało się w naturalnych warunkach. Nazywa się je też drewnem z odzysku lub drewnem z rozbiórki. Dla mebla oznacza to materiał, który zdążył wyschnąć i się ustabilizować, ma kolor nadany przez czas, a nie przez bejcę, i nie wymaga nowej wycinki. Niżej opisujemy, skąd Regalia od ponad 15 lat bierze stare drewno, czym różni się od nowego, jakie ma powierzchnie i jak wpływa na środowisko.

Czym jest stare drewno?

Stare drewno to lite drewno z rozebranych budynków, głównie belki i deski ze ścian, stropów i podłóg, które przez dziesięciolecia pracowały w stodole, młynie czy domu. Większość ma ponad 100 lat. Po oczyszczeniu i wysuszeniu staje się materiałem na meble, blaty, podłogi i okładziny ścian.

Stare drewno to nie imitacja. Nie powstaje z nowych desek obrobionych tak, żeby wyglądały na wiekowe, i nie jest używanym meblem odnowionym po latach. Regalia nie postarza żadnego nowego materiału, a meble robi wyłącznie ze starych materiałów z odzysku (drewna, stali i żeliwa). W rozmowach pada też określenie drewno z rozbiórki, stare belki albo stare deski i zwykle chodzi o ten sam materiał.

Do mebli Regalia wybiera sosnę (także taborską), dąb i świerk, o czym mówi założyciel firmy Wojciech Sobierański w rozmowie z magazynem Architektura & Biznes. Z sosny stawiano ściany stodół, stropy i więźby, więc z rozbiórek sosna wychodzi zarówno w długich belkach, jak i w deskach. Dąb trafiał tam, gdzie drewno niosło największy ciężar albo stykało się z wilgocią, na przykład do podwalin, dlatego dębowych belek jest w rozbiórkach mniej. Świerk spotyka się głównie w deskach i więźbach dachowych. Jest lżejszy od sosny i ma jaśniejsze drewno.

Skąd pochodzi stare drewno?

Stare drewno do mebli pochodzi z budynków przeznaczonych do rozbiórki, najczęściej z wiejskich zabudowań gospodarczych. Regalia odzyskuje je głównie z warmińskich i mazurskich siedlisk. Pod spodem opisujemy, jakie budynki dają drewno, jak przebiega ręczna rozbiórka i jaką drogę przechodzi belka w pracowni.

„Chcę podkreślić, że pozyskujemy materiały z budynków, których już nie można uratować.”

WOJCIECH SOBIERAŃSKI, ZAŁOŻYCIEL REGALII

Rozbieranie budynku w dobrym stanie tylko po to, żeby odzyskać z niego drewno, firma uważa za nieetyczne. Regalia zajmuje się starym drewnem od ponad 15 lat. W wywiadzie dla Biokuriera założyciel mówił o 6 wyspecjalizowanych działach i lokalnych rzemieślnikach, a dziś firma to showroom i wzorcownia w Studnicy pod Jezioranami, cztery stolarnie, kuźnia i kilkudziesięciu pracowników.

Stodoły, obory, młyny i domy sprzed 100 - 300 lat

Najwięcej starego drewna dają zabudowania gospodarcze, ale część pochodzi też ze starych domów i kamienic. W tabeli zebraliśmy, co odzyskujemy z poszczególnych budynków i do czego to drewno trafia.

Przy deskach ze stodół liczy się nawet strona świata. Kolor zależy od tego, jak długo deska pracowała na słońcu, deszczu, śniegu i wietrze. Deski ze ściany południowej są ciemnobrązowe, z północnej szare, a ze wschodniej i zachodniej jasnobrązowe. Stąd różne kolory starych desek na ścianę i sufit w sklepie Regalii.

Z młynów pochodzą najgrubsze belki. Regalia odzyskała ze starego młyna sosnowe belki o przekroju 40 × 40 cm, co pokazuje, jak grube drewno da się uratować przy rozbiórce. Litej sosnowej belki o takim przekroju nie kupi się dziś w zwykłym tartaku. Jak drewno z młyna wygląda po latach we wnętrzu, pokazuje realizacja Oryginalne wiekowe deski podłogowe z młyna.

Z wiekiem bywa różnie. Według założyciela Regalii większość drewna ma ponad 100 lat, część 200 - 300 lat, a najmłodsze pochodzi z budynków przedwojennych, z lat 40. XX wieku. Dlatego piszemy, że stare drewno ma zwykle ponad 100 lat, a nie zawsze.

Ręczna rozbiórka zamiast wyburzania

Belki i deski zdejmuje się ręcznie, element po elemencie, bez koparki. „Wykonujemy rozbiórkę ręcznie, a nie buldożerem”, mówi Wojciech Sobierański w rozmowie z portalem meblarstwo24.pl. Budynek rozbiera się dachówka po dachówce i deska po desce. Drewno nie spada z wysokości, więc belki nie pękają, a na powierzchni zostają ślady narzędzi sprzed stulecia.

Różnicę dobrze widać na jednej belce o długości 6 m. Przy wyburzeniu maszyną zostają z niej zwykle krótkie, połamane odcinki, które nadają się już tylko na opał. Przy ręcznej rozbiórce ta sama belka daje blat stołu o długości 220 cm i jeszcze materiał na ławkę.

Ręczna rozbiórka trwa dużo dłużej niż wyburzenie i wymaga kilku osób na miejscu. To jeden z powodów, dla których stare drewno kosztuje więcej niż drewno z tartaku. O dylematach, które pojawiają się przy rozbiórkach, pisaliśmy w artykule jak pozyskiwać stare drewno i cegły.

Co dzieje się z drewnem w pracowni

Zanim stara belka stanie się blatem, przechodzi przez siedem etapów. Prawie wszystkie to praca ręczna.

„Drewno suszymy w suszarni, która wykorzystuje ciepło z odzysku, będące produktem ubocznym biogazowni.”

WOJCIECH SOBIERAŃSKI, MEBLARSTWO24.PL

Certyfikat to dla klienta prosty dowód, że kupuje prawdziwe stare drewno. Podaje, z jakich czasów pochodzi surowiec, z jakiego regionu i z jakiego budynku, o czym pisał też portal madeinwm.pl w artykule Meble na 100 lat.

Czym stare drewno różni się od nowego?

Stare drewno jest suche, wolne od naprężeń i ma naturalną patynę, a nowe drewno z tartaku dopiero zaczyna schnąć i pracować. Różnice zebraliśmy w tabeli, a pod nią rozwijamy trzy z nich, wilgotność, słoje i patynę.

Wilgotność i sezonowanie

Świeżo ścięte drewno drzew iglastych ma wilgotność 100 - 160%, a liściastych 50 - 130%, jak podają materiały Instytutu Budownictwa Politechniki Poznańskiej. Wilgotność liczy się względem masy suchego drewna, więc świeża sosna potrafi zawierać więcej wody niż samego drewna. Kurczyć się zaczyna dopiero wtedy, gdy wilgotność spadnie poniżej ok. 30%, czyli punktu nasycenia włókien. Tak opisuje to Wood Handbook amerykańskiego Forest Products Laboratory.

Drewno w konstrukcji budynku przez sto lat przeszło setki wilgotnych i suchych sezonów, więc skurcz dokonał się dawno temu. W ogrzewanym mieszkaniu, przy 21 °C i wilgotności powietrza 40 - 50%, drewno ustala się na poziomie ok. 7,7 - 9,2% wilgotności (według tego samego podręcznika). Nowe drewno na meble trzeba dopiero wysuszyć możliwie blisko tej wartości.

Blat z nowej, niedosuszonej sosny po pierwszym sezonie grzewczym potrafi rozejść się na łączeniach albo wygiąć w łódkę. Blat ze starej belki ten etap przeszedł kilkadziesiąt lat temu, jeszcze w ścianie stodoły.

Gęstość słojów i twardość

Drzewa sprzed stulecia rosły zwykle wolniej, w naturalnych lasach i na słabszych glebach, więc mają węższe słoje niż drewno z szybko rosnących upraw. Ma to wpływ na jakość materiału. Autorzy artykułu o jakości drewna sosny zwyczajnej w kwartalniku Sylwan piszą, że szersze słoje zwykle obniżają gęstość drewna sosny, a udział twardszego drewna późnego maleje wraz z szerokością słoja. Przywołują też prof. Franciszka Krzysika, według którego sosna ma najlepsze właściwości przy słojach o szerokości ok. 2 mm, czyli ok. 5 słojów na 1 cm.

Nie znaczy to, że stara sosna staje się twarda jak dąb, bo twardość zależy przede wszystkim od gatunku. Stare drewno nie jest niezniszczalne, ma po prostu gęstszy rysunek słojów i lata sezonowania za sobą.

Patyna, kolor i ślady historii

Patyna to zmieniona przez lata wierzchnia warstwa drewna. Na zewnątrz budynku tworzy ją głównie słońce. Według rozdziału o wykańczaniu drewna w Wood Handbook promieniowanie UV rozkłada ligninę, która spaja komórki drewna, a deszcz wymywa rozłożoną warstwę, dlatego deska wystawiona na pogodę z czasem szarzeje albo nabiera srebrzystego połysku. Belki z wnętrza budynku ciemniały od dymu i kurzu, więc po ręcznym czyszczeniu mają ciepły, brązowy odcień.

Historię drewna zapisują też otwory po gwoździach, gniazda ciesielskich złączy i pęknięcia skurczowe. To dowód autentyczności, a nie wada. Najwięcej takich śladów widać na dużych płaszczyznach, na przykład w stołach ze starego drewna, a to, jak wyglądają na poszczególnych powierzchniach, pokazujemy niżej w części o pięciu rodzajach powierzchni.

Dlaczego stare drewno jest tak stabilne?

Stare drewno jest stabilne, bo dziesięciolecia w konstrukcji budynku wysuszyły je, skurczyły i wyrównały jego naprężenia, więc w gotowym meblu zmienia wymiary już niewiele. Składają się na to trzy zjawiska, które wynikają jedno z drugiego.

Skurcz już się dokonał. Największą zmianę wymiarów drewno przechodzi wtedy, gdy schnie ze stanu świeżego do suchego, a belka w stodole przeszła to dawno temu. W meblu reaguje już tylko na sezonowe zmiany wilgotności powietrza.

Z suszeniem wiążą się naprężenia wewnętrzne. W świeżo wysuszonej desce zewnętrzne warstwy wysychają szybciej od środka, a ta różnica uwalnia się później jako paczenie i pęknięcia. W belce, która przez sto lat pracowała w konstrukcji, naprężenia zdążyły się wyrównać.

Do tego dochodzi naturalna selekcja. Do dziś przetrwały tylko zdrowe, dobrze wysezonowane belki, bo słabsze zbutwiały albo poszły na opał dziesiątki lat temu. Resztę odsiewa sortowanie w pracowni.

Weźmy blat 220 × 100 cm w domu z ogrzewaniem podłogowym. Zimą powietrze jest suche, a podłoga grzeje od spodu. Blat z nowego drewna, które nie zdążyło się ustabilizować, w takich warunkach najczęściej się wygina albo rozchodzi na klejeniach. Blat ze starej belki też odda trochę wilgoci, ale nie przechodzi już pierwszego, największego skurczu.

Stare drewno też reaguje na wilgotność. W pomieszczeniu z meblami ze starego drewna dobrze jest utrzymywać wilgotność powietrza ok. 40 - 60%. Przy 21 °C drewno ustala się wtedy na ok. 7,7 - 11% wilgotności i nie przesycha. Więcej o codziennej pielęgnacji przeczytasz w poradniku jak pielęgnować stare drewno.

Dlaczego nie postarzamy drewna sztucznie?

Drewno postarzane to nowe deski, którym wygląd starych nadano mechanicznie albo chemicznie, na przykład szczotką drucianą, ogniem, bejcą czy piaskowaniem, ewentualnie nadrukiem na płycie meblowej. Regalia nie stosuje takich metod, bo efekt kilkudziesięciu lat słońca, deszczu i pracy w konstrukcji wychodzi na nowym drewnie zawsze sztucznie. Szerzej piszemy o tym w artykule stare, czyli nie postarzane.

Podróbkę zdradza powtarzalność. Szczotka zostawia rowki o tej samej głębokości na każdej desce, a bejca barwi równo całą powierzchnię. W starym drewnie bruzdy biegną wzdłuż słojów i mają różną głębokość, a otwory po gwoździach są tam, gdzie deska była przybita do konstrukcji. W dębie widać jeszcze jeden znak. Wood Handbook opisuje, że nawet śladowe ilości żelaza reagują z garbnikami dębu i dają ciemne, niebieskoczarne plamy, dlatego w starym dębie otwory po gwoździach mają zwykle ciemną obwódkę.

Wokół starego drewna narosło kilka mitów. Zebraliśmy je w tabeli razem z tym, jak jest naprawdę.

5 rodzajów powierzchni starego drewna

Jakość drewna jest w każdej powierzchni ta sama, a różnią je dawne narzędzia i miejsce, w którym drewno leżało w budynku. Dwie powierzchnie zostawiła ręczna obróbka belki, dwie odsłania się dopiero po przecięciu jej środka, a płaz zrobiła pogoda. Jak dobrać powierzchnię do konkretnego wnętrza, opisujemy w poradniku jak wybrać rodzaj powierzchni ze starego drewna.

Ręcznie ciosana

Tak wygląda belka, którą cieśla wyrównał toporem, zanim weszła do konstrukcji. Ostrze zostawiało płytkie, ukośne wcięcia, a przy krawędziach widać miejsca, gdzie drewno odpryskiwało przy uderzeniu. To powierzchnia o najmocniejszym reliefie, dlatego dobrze wygląda w dużej skali, na belkach sufitowych i ścianach RTV, w szafkach łazienkowych i łóżkach. Z belki ciosanej Regalia robi na przykład szafkę RTV o szerokości 180 cm i półki z belki o przekroju 17 - 19 cm, mocowane na kotwy chemiczne.

Ręcznie rżnięta

Powstała, gdy belkę przecinano ręczną piłą na traku. Ruch piły zostawił regularne, łukowate ślady, które pod światło układają się w delikatny wzór. Powierzchnia jest na tyle płaska, że stoi na niej szklanka, a mimo to widać, że cięła ją ręka, a nie maszyna. Pasuje do blatów kuchennych i łazienkowych, komód, konsol i stolików kawowych. Blat rżnięty ręcznie ma 5 cm grubości i powstaje w czterech wymiarach, od 80 × 60 do 160 × 60 cm.

Rdzeń strukturyzowany

Odsłania się po przecięciu belki przez środek. Rdzeń nie widział słońca ani powietrza, więc nie ma naturalnej patyny, dlatego Regalia przyciemnia go naturalną bejcą olejową. Strukturyzowanie usuwa część miękkiego drewna wczesnego, więc twardsze słoje lekko wystają i czuć je pod dłonią. To dobra powierzchnia do nowoczesnych wnętrz i do siedzisk, dlatego Regalia robi z rdzenia między innymi krzesło z oparciem o wysokości 100 cm.

Rdzeń traczowany

To także wnętrze belki, tyle że zostawione z fakturą po traczu, czyli z gęstymi, poprzecznymi śladami piły, które na całej długości deski układają się w delikatną falę. Przyciemnia się je tak samo jak rdzeń strukturyzowany. Daje płaski blat z wyraźnym rytmem śladów piły, dlatego sprawdza się w blatach kuchennych i stołowych. Więcej o tej powierzchni znajdziesz na stronie rdzeń traczowany.

NAJRZADSZY

Płaz

Zewnętrzna strona deski albo belki, która przez dziesięciolecia była ścianą budynku od strony pogody. Według Wood Handbook w ciągu stulecia z takiej powierzchni ubywa ok. 6 mm drewna, a miękkie drewno wczesne wypłukuje się szybciej od późnego. Stąd charakterystyczna tarka na płazie, czyli bruzdy wzdłuż słojów, i srebrzystoszary kolor. Dla Regalii to najładniejsza z pięciu powierzchni, którą da się wpasować w każdy mebel. Płazów jest najmniej, bo dają je tylko deski i belki z zewnętrznej warstwy budynku. Przykładem jest stół z płazu dębowego w wymiarach od 220 × 100 do 300 × 110 cm.

Tabela zestawia pięć powierzchni według faktury, pochodzenia i zastosowań.

Stare drewno a ekologia

Mebel ze starego drewna powstaje bez wycinki, a drewno z rozbiórki, które inaczej spłonęłoby w piecu albo trafiło na wysypisko, zostaje w użyciu na kolejne dziesięciolecia. Unijna dyrektywa ramowa w sprawie odpadów stawia zapobieganie powstawaniu odpadów i przygotowanie do ponownego użycia wyżej niż recykling, odzysk energii i składowanie.

Drewno składa się w ok. 49% z węgla, a 1 m³ drewna wiąże ok. 0,9 t CO₂. Takie wartości podają autorzy artykułu w Acta Scientiarum Polonorum z 2021 roku. Blat 220 × 100 × 5 cm to ok. 0,11 m³ drewna, w którym zostaje ok. 100 kg CO₂. Gdyby to samo drewno spalono, węgiel wróciłby do atmosfery.

Energia też pochodzi z odzysku. Suszarnia Regalii korzysta z ciepła, które jest produktem ubocznym biogazowni, a więc z energii, która inaczej by się zmarnowała. Na złom nie trafiają nawet stare gwoździe, o czym piszemy niżej przy metalu z odzysku. Więcej o tym, jak firma podchodzi do środowiska, przeczytasz na stronie Ekologia.

Co powstaje ze starego drewna?

Ze starego drewna powstają meble, blaty, kuchnie, okładziny ścian i sufitów oraz podłogi. Grube belki służą też jako półki i belki dekoracyjne. Poniżej znajdziesz najważniejsze kategorie z orientacyjnymi cenami.

Realizacje ze starego drewna z rozbiórki

Tak stare drewno wygląda w gotowych wnętrzach, od hotelowego lobby po łazienkę na poddaszu. W każdym z tych projektów pracuje inaczej, raz jako sufit i ściana, raz jako schody, blat albo stół. Pełną galerię projektów znajdziesz w realizacjach Regalii.

Lobby hotelowe ze ścianą z wiekowych desek

Recepcja z warstwowo ułożonych starych desek, ściana z desek o szarobrązowej patynie i stołki z kawałków belek.

Zobacz realizacje HoReCa

Stół mozaikowy pod starymi belkami

Owalny blat ułożony z kawałków wiekowego drewna, belki stropowe i podłoga z szerokich starych desek.

Zobacz realizację

Jadalnia z długim stołem z wiekowego drewna

Masywny stół ze starych desek w salonie z kominkiem z kamienia i belkami nad antresolą.

Zobacz realizacje salonów

Schody i sufit ze starego drewna

Sufit z desek między starymi belkami, stopnie z wiekowego drewna i lustro w ramie z belki.

Zobacz realizacje z desek

Salon pod sufitem z desek

Sufit ze starych desek między krokwiami, lampa zawieszona na belce i drzwi przesuwne z wiekowych desek.

Zobacz realizacje salonów

Poddasze w całości ze starych desek

Dwuspadowy sufit z wiekowych desek nad salą do ćwiczeń, a obok ściany ze starej cegły.

Zobacz realizacje z desek

Kuchnia i jadalnia ze starego drewna

Fronty szafek, regały i stół ze starego drewna pod sufitem z desek ułożonych w geometryczny wzór.

Zobacz realizacje kuchni

Łazienka z blatem ze starej deski

Umywalka nablatowa na blacie z wiekowej deski i lustro w ramie ze starego drewna.

Zobacz realizacje łazienek

Metal i cegła z odzysku

Obok drewna Regalia odzyskuje z rozbiórek metal i cegłę. Do produkcji mebli używa wyłącznie metalu z odzysku, a od starych cegieł, jak wspomina założyciel, cała firma się zaczęła.

Metal z odzysku

Z rozbiórek pochodzą profile, pręty, rury, blachy i mechanizmy drzwi przesuwnych. Metal czyści się ręcznie, bez piaskowania, a potem zabezpiecza bezbarwnym impregnatem albo farbą. W meblach i drzwiach wraca jako konstrukcje, okucia, kute zawiasy i zamki, a odzyskane gwoździe służą za uchwyty do szafek. Podstawę jednego ze stołów dębowych Regalia zrobiła nawet z blachy ze starych silosów do zboża, odzyskanych ze złomowiska. Regalia ma własną kuźnię, a więcej o tym materiale przeczytasz w artykule metal z odzysku, czyli wspaniały materiał meblarski.

Cegła z rozbiórki

Cegły pochodzą z budynków sprzed 80 - 250 lat. Regalia sprzedaje całe cegły rozbiórkowe o wymiarach 25 × 12 × 6 cm, płytki z lica cegły na ścianę, najczęściej o grubości 2 cm, oraz ceglane płytki podłogowe 25 × 12 × 3 cm i 28 × 14 × 3 cm (cieńsze, 2 cm, na zamówienie). Z rozbiórek odzyskuje też dachówkę, z paskiem i bez, oraz gąsiory. Cegieł nie piaskuje, bo nie ma takiej potrzeby. Płytkami z lica wykłada się ściany w przedpokojach i kuchniach, a z płytek podłogowych można ułożyć całą posadzkę, także w łuk.

Najczęstsze pytania o stare drewno

Odpowiedzi dotyczą cen i zastosowań starego drewna, jego pielęgnacji, korników i pęknięć, a także podłóg, kuchni i łazienek.